Visiedocument

De sporen, trauma’s en gevolgen van de Tweede Wereldoorlog zijn nog altijd aanwezig in onze samenleving. Het massale geweld van de oorlog, de vervolgingen en de schendingen van de democratische rechtstaat hebben diepe wonden geslagen die generaties lang doorwerken. Nog altijd is er een groot aantal vrijwilligersorganisaties van oorlogsslachtoffers actief, elk met hun eigen achtergrond, die het belangrijk vindt om uit te dragen: dit nooit weer. Die boodschap willen we ook in de toekomst uit blijven dragen. De oprichting van de Werkgroep 1WO2 vloeide voort uit die wens. De Werkgroep is een samenwerkingsverband van vrijwilligersorganisaties van oorlogsgetroffenen die inhoudelijk ondersteund wordt door enkele professionele organisaties. Doel is te komen tot een duurzame verbinding tussen de vrijwilligersorganisaties die gericht zijn op de Tweede Wereldoorlog in Europa en Azië. De Werkgroep streeft ernaar een digitaal en fysiek netwerk te realiseren voor - en van vrijwilligersorganisaties.

 

 

 

 

 

 

Nederland kent inmiddels ruim zeventig jaar vrede. Dat lijkt wellicht een vanzelfsprekendheid, maar is het zeker niet. De vele oorlogen die de afgelopen decennia hebben plaatsgevonden in de rest van de wereld zijn daarvoor het bewijs. Bovendien is ons land op allerlei terreinen betrokken bij de wereld om ons heen, ook bij gewelddadige conflicten en dat is niet zonder risico. Onze missie is daarom onverminderd actueel. Het blijft van belang om de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden en in ons collectief geheugen te verankeren. Het ritueel van herdenken helpt daarbij. Het geeft structuur, richting en samenhang voor de samenleving en vormt het ankerpunt voor bewustwording, historisch besef en actief burgerschap.

Het Nederlandse herdenkingslandschap bestaat uit vele tientallen herdenkingen, verspreid over het land en over het jaar. Als sprekend voorbeeld geldt dat 5 mei als viering van de bevrijding elk jaar een gevoelig moment is voor vele Indische Nederlanders. Voor hen was bevrijding op 5 mei in 1945 immers nog heel ver weg. De Tweede Wereldoorlog eindigde officieel pas op 15 augustus 1945, en zelfs toen was in het naoorlogse Indië van bevrijding nauwelijks sprake. De wereldwijde oorlog heeft in Europa, Azië, op de wereldzeeën en in de West honderdduizenden Nederlandse slachtoffers gemaakt. Dat levert vele verschillende oorlogsverhalen, perspectieven en herinneringen op, over één en dezelfde oorlog. Herdenken is dan ook niet vast te pinnen op één plek of datum.

 

 

 

 

 

 

Hoewel de eerste generatie oorlogsslachtoffers in aantal steeds kleiner wordt, is de oorlog in vele duizenden Nederlandse families nog altijd aanwezig, want oorlogsleed werkt generaties lang door. Deze persoonlijke betrokkenheid is kenmerkend voor de tientallen herdenkingen die Nederland jaarlijks kent. Het vormt de motivatie voor vele vrijwilligers die een ongekende inzet en belangeloze betrokkenheid laten zien bij het organiseren van deze herdenkingen. Gezamenlijk vormen deze vrijwilligers een groot officieus netwerk, dat bestaat buiten de grote professionele instellingen om. Die inzet werkt aanstekelijk. De belangstelling voor herdenkingen neemt nog altijd toe en inspireert ook nieuwe generaties tot deelname. Toch zijn er evidente bedreigingen voor de toekomst van dit levendige herdenkingslandschap.

Publieke en private financiers trekken zich steeds meer terug op de grote gevestigde instellingen. Dat legt nog meer druk op de vrijwilligersorganisaties, die door participatie van burgers juist essentieel zijn voor de pluriformiteit van herdenken. Bovendien zal het onvermijdelijke wegvallen van de eerste generatie, de betrokkenheid van nieuwe generaties steeds belangrijker maken. Vaak zijn herdenkingen namelijk jarenlang gevormd en afgestemd op de aanwezigheid van de eerste generatie. De nieuwe generaties zullen zich de gegroeide rituelen eigen moeten maken, maar daar ook op hun eigen manier vorm en richting aan moeten kunnen geven. Onderling overleg en afstemming tussen de verschillende generaties, nu het nog kan, is daarbij van wezenlijk belang.

 

 

 

 

 

 

Ook is het een uitdaging bruggen te blijven slaan naar het brede publiek, zonder dat het verhaal te algemeen wordt en daarmee de afstand te groot. De persoonlijke relatie die mensen hebben met de Tweede Wereldoorlog geeft kracht aan het herdenken en daarom is het maken van een persoonlijke vertaalslag naar nieuwe generaties en het brede publiek van groot belang. De specifieke verhalen die in de verschillende herdenkingen centraal staan, dragen hiertoe bij. Ze maken dat de geschiedenis dichtbij blijft.

Continuïteit van vrijwilligersorganisaties is in het algemeen een zorg. Een vrijwilligersorganisatie is zo sterk als de inzet die vrijwilligers kunnen opbrengen. Die inzet fluctueert en is vaak afhankelijk van sleutelfiguren. Dat maakt veel herdenkingen kwetsbaar. Iedere steun, of ondersteuning, is daarom welkom. In de eerste plaats van andere vrijwilligersorganisaties met dezelfde missie. Dwars door alle verschillen heen. Wederzijdse hulp, advies en samenwerking tussen organisaties onderling ligt voor de hand, maar is zeker nog niet gebruikelijk.

 

 

 

 

 

 

De duurzaamheid van het herdenken van de Tweede Wereldoorlog zal afhankelijk zijn van het vermogen om mee te bewegen en aan te passen aan de behoeftes van nieuwe generaties. Veranderingen in het kader van herdenken zijn niet nieuw. De afgelopen zeventig jaar is er al veel veranderd. Ook hierin kunnen organisaties van elkaar leren. Bijvoorbeeld ten aanzien van het betrekken van nieuwe generaties bij vrijwilligersactiviteiten en ook de kunst om hen te binden. Een gemeenschappelijk Netwerk 1WO2 zou daartoe een belangrijke stap kunnen zijn.

Het op te richten Netwerk 1WO2 wil bijdragen aan een duurzame verbinding en versterking van alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog in Nederland, onder het motto: eenheid in verscheidenheid. Het is geen nieuwe koepelorganisatie, niet weer een extra loket of een politiek bestuurlijk orgaan. De verschillende herdenkingen blijven zelfstandig en kunnen zich vrijblijvend via het Netwerk 1WO2 onderling verbinden en versterken. Het is een ‘netwerk’ van vrijwilligersorganisaties, een ‘platform’ voor informatie en uitwisseling van ervaringen van - en voor aangesloten organisaties. Netwerk 1WO2 wil het mogelijk maken ervaringen te delen, nieuwe vormen te verkennen en uit te wisselen. Dat kan betrekking hebben op het organiseren van herdenkingen, rituelen en het werven van jongeren. Netwerk 1WO2 als actief en duurzaam netwerk voor vrijwilligers met verschillende oorlogsverhalen, maar met één en dezelfde missie: dit nooit weer.